علامه طباطبایی
سه شنبه - 2019 آگوست 20 - 19 ذيحجه 1440 - 29 مرداد 1398
ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 256905
تاریخ انتشار : 21 خرداد 1398 13:53
تعداد بازدید : 135

دکتر یحیی یثربی می‌گوید تا دو ماه دیگر کتاب نقد بدایه‌الحکمه‌ی علامه طباطبایی را روانه بازار می‌کند

دوران بدایه و نهایه به سرآمده است!

چندی پیش کتاب شرح نهایه الحکمه پانزدهمین چاپ خود را پشت سر گذاشت. این اثر که تالیف سیدمحمدحسین طباطبایی به عنوان متن درسی فلسفه صدرایی است، نزدیک به 50 سال است که در دانشگاه و حوزه تدریس می شود. در گفت وگو با یحیی یثربی، استاد بازنشسته فلسفه و کلام اسلامی از دانشگاه علامه به بررسی ویژگی های این آثار پرداخته ایم.


دو اثر مرحوم علامه طباطبایی با عنوان بدایه الحکمه و نهایه الحکمه چگونه پا به عرصه گذاشته اند و هم اکنون به عنوان دو کتاب مشهور در تدریس و مطالعه فلسفه در دانشگاه و حوزه مطرح شده اند؟

در حوزه علمیه قم زمان مرحوم آیت الله حسین بروجردی، فضایی برای درس فلسفه نبود، به خصوص فلسفه ملاصدرا، گرچه با کل فلسفه مخالفت می شد این مخالفت در مورد فلسفه ابن سینا کمتر بود. اما در اواخر کار مخصوصا بعد از رحلت آیت الله بروجردی فضایی به وجود آمد که کم کم در بعضی جاها آموزش فلسفه شروع شد، یکی منظومه درس می داد و دیگری اسفار. مرحوم طباطبایی هم اسفار درس می داد. بعد از مدتی از ایشان خواستند به عنوان یک استاد زبردست در آموزش افسار و یک فیلسوف، برای استفاده علاقه مندان، فلسفه طولانی و 9 جلدی اسفار را کمی جمع و جور کند. ایشان وقتی به این کار اقدام کرد دو کتاب نوشت که یکی بدایه الحکمه بود و دیگری نهایه الحکمه (بدایه الفلسفه و نهایه الفلسفه). ایشان برای کسانی که می خواستند خواندن فلسفه را آغاز کنند، بدایه را به عنوان کتاب مقدماتی نوشت تا برای خواندن نهایه آماده شوند. البته این کتاب ها با هم در محتوا تفاوت زیادی ندارند. از همان زمان، که تقریبا 47 سال پیش می شد، این دو کتاب وارد بازار و بعد از انقلاب که ترویج فلسفه به عنوان رشته در دانشگاه و حوزه متداول شد، این دو اثر بیشتر از گذشته مطرح شده اند. در گذشته این دو اثر به عنوان کتاب درسی مطرح نبوده اند بلکه بیشتر به منظور معرفی فلسفه به علاقه مندان برای آموزش اصول فلسفی بود. اما بعد از انقلاب این دو اثر رسما کتاب درسی شده و در حوزه و دانشگاه تدریس شده اند.


به نظر شما با توجه به ویژگی های کتاب و اینکه 47 سال پیش نوشته شده است، این اثر هنوز برای تدریس پایه های فلسفه اسلامی در دانشگاه ها و حوزه های ما کارآمد است؟
حوزه و دانشگاه های ما سبکی سنتی دارند و به روز و مدرن نیستند. من با صراحت و بدون تعارف می گویم در این 30 ،40 سال نه تنها باید کتاب های جایگزین بهتر و برتر می آمدند، بلکه این کتاب ها باید بارها نقد می شدند. اما ما اهل این کارها نیستیم. مثلا مرحوم طباطبایی یک «روش رئالیسم» نوشته است که با پاورقی های شهید مطهری600 صفحه شده است اما متن اصلی شاید 200صفحه بیشتر نباشد. از تاریخ نوشته شدن این 200 صفحه که به زبان فارسی هم هست، حدود نیم قرن می گذرد اما هنوز هیچ نقد جامع و کاملی روی این اثر نوشته نشده است. این مساله نشان می دهد علوم انسانی ما مرده است و ما به نقد، تولید علم و تحول باور نداریم که همه نشان از عقب ماندگی روش و آموزش ما است.
بنابراین، این انتظار که باید بعد از نوشتن چنین آثاری کتاب های بهتر و کامل تری برای تدریس ارائه می شدند کاملا بجا و درست است. اما رسم ما این نیست که نقد کنیم و بهتر را بیرون بکشیم؛ بلکه عادت کرده ایم گرد شخصیت ها طواف کنیم. افراد می شوند مثل قبله و نقش کعبه را برای ما ایفا می کنند و ما دورشان می چرخیم. ما به راحتی می گوییم دیگر علامه کار را کرده است. یا نزدیک به 10 قرن است که می گوییم ابن سینا، ابن سینا است و باقی دیگر چه کاره هستند، یا سهروردی و ملاصدرا دیگر تمام شده اند. از این رو به جای نقد و تحول که مقدمه تولید آثار بهتر است، می نشینیم همان آثار پیشین را شرح می دهیم. چنانچه می بینیم چندین شرح از بدایه و نهایه داریم. متاسفانه این روش ما شده است که به خاطر تقدیس افراد کتاب هایشان برای ما بسیار مهم می شود، از این رو به جای نقد و تولید، دائم شرح و تفسیر می نویسیم.  آن رسم و سنتی که در غرب باعث شده علوم انسانی رو به جلو حرکت کند سنت نقد است. چنانچه می بینیم امروز وقتی مقاله یا اثری منتشر می شود یک هفته نگذشته نقدهای آن منتشر می شود.

گویا شما خود قدمی در این مسیر برداشته اید و مشغول نقد نهایه و بدایه الحکمه هستید؟
من حدود دو ماه است که شروع کرده ام به ارزیابی و نقد محتوای نهایه الحکمه چون نهایه درواقع همان بدایه است با تفاسیر جزئی تر، یعنی حرفی که روی نهایه الحکمه زده شود صد درصد روی بدایه صادق است. این کار را شروع کرده و امیدوارم تا انتهای نوروز یا فروردین به چاپ بسپارم. کتاب هم فارسی نوشته می شود. در هر فصلی ابتدا مطالب علامه را به صورت خلاصه گزارش می کنم و اگر لازم بود توضیح می دهم و بعد اشکالات و کاستی های مطلب را مطرح می کنم.



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12