علامه طباطبایی
چهارشنبه - 2019 مارس 20 - 14 رجب 1440 - 29 اسفند 1397
393رکورد در مدت زمان 0.031ثانیه
عبارت مورد جستجو :
پژوهش پیش رو به بررسى تولیدات علمى مرتبط با آثار و اندیشه هاى علّامه طباطبائى در پایگاه استنادى علوم جهان اسلام مى پردازد. در طول سال هاى 1378 تا 1392 تعداد 208 مدرک با نرخ رشد 5/23 درصد در پایگاه استنادى علوم جهان اسلام نمایه شده است و تنها 17 مقاله از 208 مقاله نمایه شده در ISC موفق به دریافت استناد شده اند و در مجموع، تعداد 21 استناد دریافت کرده اند. مطالعه آثار مرتبط با علّامه طباطبائى نشان داد که تولیدات مرتبط با علّامه طباطبائى در 70 حوزه موضوعى فرعى قرار دارد. از میان پژوهشگران و محققان آثار علّامه طباطبائى 12 نفر داراى حداقل 3 مقاله و بیشتر بودند؛ بررسى مؤسسات همکارى کننده در تولید علم آثار و اندیشه هاى علّامه طباطبائى نشان مى دهد که پژوهشگران این حوزه از 105 مؤسسه با یکدیگر همکارى داشته اند. در این میان، دانشگاه علّامه طباطبائى، دانشگاه اصفهان و دانشگاه تهران در صدر این همکارى ها قرار دارند. مجلات «پژوهش دینى»، «قبسات» و «قرآن شناخت» بیشترین آثار مرتبط با اندیشه هاى این اندیشمند قرن را به چاپ رسانده اند.
معرفت دینى شامل یافته هایى است که با فهم روشمند و پژوهش در منابع دینى، از طرق متفاوتى حاصل مى گردد. اندیشمندان دینى راه ها و روش هاى مختلفى براى این مقصود مطرح نموده اند. علّامه طباطبائى به عنوان یک اندیشمند دینى، بر اساس مبانى خاصى تلاش خویش را در این زمینه متمرکز نموده، براى فهم صحیح و ضابطه مند دین، سه طریق متفاوت عرضه داشته است.نوشتار حاضر با روشى توصیفى ـ تحلیلى و از میان مکتوبات برجاى مانده از علّامه، به بررسى طرق موردنظر ایشان در معرفت دینى پرداخته و در پى کشف نسبت بین آنها برآمده است. در نظر وى، ظواهر دین، عقل و تهذیب نفس به عنوان سه طریق متفاوت در نیل به معرفت دینى هستند که هرکدام پیش فرض ها و لوازم خاص خود را داشته، به صورت مستقل مورد استفاده قرار مى گیرند و امکان امتزاج آنها وجود ندارد؛ لکن نتیجه معرفت اندیشمند دینى در هر سه طریق، واحد خواهد بود و تفاوت طرق به اختلاف نتیجه نمى انجامد.
دین به منزلة واقعیتی انکارناپذیر، از جمله پدیده های اجتماعی است که مورد مطالعة بسیاری از دانشمندان علوم انسانی و اجتماعی قرار گرفته است. شاید دورکیم از میان اندیشمندان اجتماعی، معروف ترین جامعه شناسی باشد که دین را به گونة کارکردگرایانه مطالعه کرده است و تحقیقاتش در این زمینه مورد استناد بسیاری از محققان قرار گرفته و می گیرد. البته نگاه کارکردی دورکیم هرچند ممکن است در مقابل کسانی که دین را در زندگی مدرن ناکارآمد می دانند سودمند و تا حدی پاسخ گو باشد، مطالعة عمیق و واقعیت دین نشان می دهد که رویکرد تقلیل گرانة دورکیم نه تنها نتوانسته حقیقت دین و حتی جنبة کارکردی آن را نشان دهد، بلکه تحقیقات سطحی و روبنایی او موجب شده تا بسیاری از محققان نتوانند گوهر دین را که منشأ بسیاری از پیامدهای اجتماعی است به خوبی بشناسند. نوشتار پیش رو، از میان اندیشمندان اسلامی دیدگاه علّامه طباطبائی را که هم تخصص دینی کافی دارد و هم از کارکردهای دین غافل نبوده است، جهت ارزیابی نگاه کارکردگرایانة دورکیم برگزیده است تا در پرتو تطبیق اندیشه های این دو اندیشمند، نشان دهد که حقیقت دین در چنین حد نازلی نیست که دورکیم از مطالعة بیرونی آن بتواند در اختیار محققان و تشنگان حقیقت قرار دهد.
تفسیر المیزان، بحق جایگاه ارجمندى دارد و با گذشت سالها و تدوین کتابهاى جدیدِ تفسیرى، هنوز نوى و درس آموزى و پیام دهندگى خود را حفظ کرده و از جمله افتخارهاى حوزه معارف شیعى است. المیزان، پاسخى عملى و قاطع به نیازمندیهاى امّتى است که مى خواهد (ثقلین) را با هم داشته باشد و با هم بشناسد و در بحرانهاى فکرى و تیرگیهاى زمان به (کتاب مبین) و (حبل متین) تمسّک جوید. المیزان، درنگاه عامّه، مى تواند ملاک و میزانى باشد براى شناخت حضور نیرومند اندیشه وران امامیه در صحنه تبیین و تفسیر وحى. المیزان، گواهى براهتمام پیروان عترت به تعلیم و تعلّم کتاب خاتم پیامبران و سرآمد خطّ رسولان است. این نویسنده چگونه مى تواند درباره معرّفى المیزان ادّعا کند و قلم فرسایى، آن جا که شهید راه اندیشه درترسیم جایگاه والاى آن تفسیر مى نویسد: (کتاب تفسیر علامّه یکى از بهترین تفاسیرى است که براى قرآن مجید نوشته شده است. من مى توانم ادّعا کنم که این تفسیر از جنبه هاى خاصى بهترین تفسیرى است که در بین شیعه و سنّى از صدراسلام تا امروز نوشته شده است.) 1 با این همه، عظمت اثر و والایى مقام پدید آورنده آن، مانع نخواهد شد که ما ظرف تمنّا و تحقیق را در بحر موج خیز آن رها سازیم و به قدر توان، گواراى معرفت و زلال رهنمود برگیریم.
از نظر علامه طباطبایی، حُسن و قبح و عدالت اجتماعی، حجت مشترک اجتماعی به شمار می روند که افراد در زندگی اجتماعی به آن استناد می کنند. فقدان یا نادیده گرفتن این حجت مشترک به استبداد سیاسی و استثمار اجتماعی می انجامد. همچنین وی از دو گونه حُسن و قبح فعل فی نفسه و فعل در مقام صدور از فاعل یاد کرده است: اولی معقول ثانی و دومی اعتباری است؛ چنان که از دو معنای اعتباری و معقول ثانی برای عدالت اجتماعی یاد کرده است. با تفسیری که علامه طباطبایی از حُسن و قبح و عدالت اجتماعی ارائه می کند، از سویی قابلیت ارجاع و استناد به این مفاهیم محفوظ مانده و از طرف دیگر، قابلیت انعطاف و تغییر و تحول در آن ها لحاظ شده است. این مقاله برای نخستین بار به این موضوع می پردازد و تحلیل خاصی از ماهیت حُسن و قبح و عدالت اجتماعی و جایگاه و نقش آن ها در زندگی اجتماعی و سیاسی در اندیشه سیاسی علامه طباطبایی ارائه می کند. واژه های کلیدی: ادراکات اعتباری، حُسن و قبح، عدالت اجتماعی، قرارداد اجتماعی، تفکر اجتماعی، امنیت اجتماعی، معاهدات بین المللی.
علّامه طباطبائی صاحب اندیشه های اجتماعی ناب در حوزه های مختلف اجتماعی است. در این مقاله، روش شناسی اندیشة اجتماعی او و زمینه های وجودی معرفتی و غیرمعرفتی آن بازخوانی، همچنین ملزومات روش شناختی آن مبانی بررسی می شود. بخش گسترده ای از اندیشه های اجتماعی علّامه معطوف به شرایط اجتماعی و مسائل فرهنگی است. وی مطابق مبانی فلسفه اسلامی و با بهره گیری از آموزه های وحیانی و با رویکرد تلفیقی این اندیشه ها را در ابعاد توصیفی و تبیینی و هنجاری ارائه کرد. هرچند اندیشه های اجتماعی علّامه بر مدار هستی شناسی و انسان شناسی فطری سامان می یابد، انسان شناسی فطری نقش محوری در این اندیشه ورزی اجتماعی دارد. این اندیشه ها در کتاب های گوناگون علّامه بازتاب یافته، ولی بخش اعظم آن در تفسیر گران سنگ المیزان که محور این نوشتار می باشد، مطرح شده است.
از دیدگاه علامه طباطبایی دانش اصول فقه در تفسیر قرآن و رسیدن به معنا و مراد خدای متعال از واژگان و جمله های قرآن کریم تأثیر چشمگیر و بسزایی دارد. این نوشتار با روش توصیفی ـ تحلیلی نگارش یافته و هدف آن، ارائه و تبیین موارد و میزان نقش آفرینی دانش اصول فقه در تفسیر قرآن از دیدگاه علامه طباطبایی است. در این پژوهش موارد و میزان تأثیر دانش اصول فقه در تفسیر و نیز برخی از کاربردهای عینی و عملی دانش اصول فقه در تفسیر قرآن به ویژه در غیر آیات الاحکام را از دیدگاه ایشان به اختصار ذکر می کنیم. از دیدگاه علامه طباطبایی دانش اصول فقه در سه بخشِ مبانی تفسیر، قواعد تفسیر، و منابع تفسیر نقش آفرین است و از میان بخش های یادشده، بیشترین تأثیر مربوط به بخش قواعد تفسیر است.
علّامه طباطبائى از اولین فیلسوفان مسلمان است که ضرورت بحث از معرفت شناسى (به عنوان شاخه اى مستقل از مسائل فلسفى) را احساس نمود. از این رو، شناخت آراء معرفتى بدیع و اثرگذار ایشان حایز اهمیت است. در این پژوهش با مراجعه به آثار علّامه طباطبائى به این نتیجه رسیدیم که ایشان صورت هاى علمى را متعلّق به موجودات مجرّدى مى داند که خود (موجودات مجرّد)، مبدأ فاعلى موجودات مادى بوده و تمام کمالات آنها را دارا مى باشند. از دیدگاه ایشان، شناخت مساوق علم حضورى است. علّامه طباطبائى با تکیه بر شهود قلبى و عقل، علاوه بر حس و مسبوق بودن هر علم حصولى به علم حضورى، توانست اثبات کند که هیچ یک از معقولات ثانویه موهوم نیستند تا بتوان دانش مابعدالطبیعه را بنا نهاد، و از مطابقت اندیشه بشرى با واقع و امکان دست یابى به حقیقت و ابطال شکاکیت، که زیربناى مباحث عدم نسبیت معرفت دینى است، سخن راند.
الگوی اخلاق 14 آذر 1395 9:54
دل این مرد بزرگوار معدن تقوا بود؛ زیرا بسیار مواظب خود بود . همواره اهتمامش بر این بود و مى گفت در شب و روز زمانى را براى حسابرسى خود قرار بدهید و ببینید که این 24 ساعت چگونه بر شما گذشته . اهل محاسبه باشید . همان طور که یک بازرگان و یک کاسب دخل و خرج خود و صادرات و وارداتش را حساب مى کند، شما ببینید در این شب و روز که بر شما گذشت، چه چیزى اندوخته اید .
آثاری که از علامه طباطبایی به جا مانده عمدتاً نزد حوزویان و دانشگاهیان شناخته شده است. دانشجویان فلسفه و طلاب با دو کتاب آموزشی بدایه الحکمه و نهایه الحکمه آشنایی دارند و همة پژوهشگران علوم اسلامی به اهمیت تفسیر المیزان واقف اند. در این مجال کوشش می کنیم تا به معرفی آثاری از علامه بپردازیم که به شهرت آثار پیش گفته نمی رسند.
  • تعداد رکوردها : 393

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12