علامه طباطبایی
چهارشنبه - 2020 ژولاي 08 - 18 ذيقعده 1441 - 18 تير 1399
ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 269451
تاریخ انتشار : 17 خرداد 1399 11:21
تعداد بازدید : 75

تاریخ از نگاه علامه طباطبایی

انسان در زندگی از جهات مختلفی از تاریخ استفاده می کند. مانند: پند گرفتن، داستان سرائی، مزاح و تفریح و همچنین در امور اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و صنعتی و غیره. ولی تاریخ با همه شرافت و منافع زیادی که دارد همواره دو عامل فساد در آن تأثیر کرده و آن را از جاده راستی و درستی به سوی دروغ و نادرستی منحرف ساخته و می سازد:

انسان در زندگی از جهات مختلفی از تاریخ استفاده می کند. مانند: پند گرفتن، داستان سرائی، مزاح و تفریح و همچنین در امور اجتماعی و سیاسی و اقتصادی و صنعتی و غیره. ولی تاریخ با همه شرافت و منافع زیادی که دارد همواره دو عامل فساد در آن تأثیر کرده و آن را از جاده راستی و درستی به سوی دروغ و نادرستی منحرف ساخته و می سازد:
نخست آنکه در هر عصری محکوم حکومت وقت بوده. همان حکومتی که قدرت و قوت را در دست داشته است، و حکومتها پیوسته مایل بوده و هستند اموری را که برای خودشان سودمند است اظهار و چیزهایی که برایشان زیان آور است اخفاء گردد. شکی نیست که حکومت های مقتدر در هر عصری می کوشند مطالبی را که به نفع خودشان است انتشار دهند و در مقابل، مطالبی را که موجب زیانشان است بپوشانند یا به صورتی جلوه دهند که به سودشان تمام شود و از این رو دروغها و باطل هائی را به صورت راست و درست در می آورند و اساساً فطرت هر فرد یا جمعیتی است که منفعت را به هر نحوی ممکن باشد جلب، و ضرر را از خود دفع نماید و هر کس کمترین ادراکی داشته باشد و اوضاع کنونی دنیا را بنگرد و در تاریخ پیشینیان تأمل کند در این امر تردیدی برایش نخواهد ماند.
دوم آن که ناقلین اخبار تاریخی و مؤلفین در آنچه نقل و یا قضاوت کرده اند از اعمال احساسات درونی و عصبیت های قومی خودداری ننموده اند، زیرا در اعصار پیشین که حکومت، حکومت دینی بوده هر کدام از ناقلین دارای کیش و آئین ویژه ای بوده اند و عصبیت ها و احساسات مذهبی در ایشان قوت داشته است، و چون اخبار تاریخی مشتمل بر احکام و قضاوت هائی بوده ناچار با احساسات آنان آمیخته شده است، چنانکه عصبیت های مادی و احساسات ضد دینی امروز موجب این شده که در اخبار تاریخی دخالت هائی نظیر دخالت گذشتگان بشود، و بهترین شاهدش این است که اهل هیچ دین و مذهبی نیست که مطلبی مخالف با اصول مذهب خود نقل کرده باشد، و همچنین هیچ کلمه ی تاریخی نیست که امروز نقل شود و در آن تأیید مذهب مادی نباشد.
علاوه بر این دو عامل مهم، عوامل دیگری نیز به فساد تاریخ کمک کرده است مثلاً در سابق وسائل ضبط و نقل و تألیف بسیار ناقص بوده و از این رو قضایای تاریخی از تغییر یافتن و مفقود شدن مصون نبوده است، این نقیصیه گرچه امروز تا حدی برطرف شده و شهرها با هم نزدیک و وسائل تماس گرفتن و نقل و انتقال فوق العاده آسان شده است لیکن یک بلای عمومی دیگر دامنگیر تاریخ گشته، و آن اینکه دست سیاست در جمیع شؤون انسانی دخالت کرده و طوری شده که دنیای امروز با فن سیاست می گردد و با تغییر یافتن روشهای سیاسی، اخبار نیز تغییر پیدا می کند. این بلیه هرگونه اطمینانی را از تاریخ سلب، و آن را به مرحله ی سقوط کلی نزدیک کرده است.
این نواقص به اضافه ی تناقضاتی که در نتیجه ی آنها در تاریخ نقلی پیدا شده است موجب گشته که دانشمندان امروز از آن صرفنظر کرده و درصدد برآمده اند که قضایای تاریخی را براساس آثار ارضی تأسیس کنند و این روش گرچه از پاره ای اشکالات مصون است ولی در سایر اشکالات با تاریخ نقلی شرکت دارد و عمده اش مداخله احساسات و عصبیتهای مورخین و تصرف سیاستها در افشاء و کتمان یا تغییر و تبدیل مطالب است. این حال تاریخ و جهالت فساد اصلاح ناپذیر آن است.
از اینجا روشن می شود که هرگاه قرآن داستانی را برخلاف تاریخ نقل کرده میان آنها معاوضه واقع نمی شود، زیرا آن وحی الهی و منزه از هرگونه خطاء و دروغ است ولی تاریخ ابداً از خطاء و کذب مصونیت ندارد، و اغلب داستانهایی که قرآن نقل کرده مانند همین داستان طالوت با نقل کتب عهدین مخالف است، و آنها هم، چون دستخوش تحریفات و تغییرات واقع شده بر کتب تاریخ برتری ندارد، و اساساً نویسنده ی این داستان که در کتاب عهدین به نام داستان «صموئیل و شارل» نامیده شده معلوم نیست، و در هر صورت مخالفت قرآن با کتب تواریخ و به ویژه با کتب عهدین تولید اشکالی نمی کند. زیرا قرآن کلام حق و از طرف حق است.
باید در نظر داشت که قرآن کتاب تاریخ نیست و منظورش از نقل داستانها بیان و ضبط تاریخ نمی باشد بلکه قرآن کلام الهی است که در قالب وحی ریخته شده تا خدا به واسطه ی آن کسانی را که دنبال خشنودی باشند به راه های سلامت رهبری نماید، از این رو هیچ داستانی را با تمام خصوصیات نقل نمی کند و در هر مورد نکات مخصوصی را که باید مورد دقت و توجه قرار گیرد و از آنها پند و اندرز گرفته شود اخذ کرده و همانها را گوشزد می کند، چنانکه در همین داستان طالوت و جالوت ملاحظه می شود که داستان را با این جمله شروع می فرماید «ألم تر الی الملأ من بنی اسرائیل...» بعد می فرماید «و قال لهم نبیهم ان الله قد بعث لکم طالوت ملکا....» باز می فرماید «ان آیه ملکه...» و بعد می فرماید «فلما فصل طالوت..» و سپس می فرماید «و لما بروز الجالوت...» در صورتی که اگر می خواست اتصال مطالب را حفظ کند باید یک داستان طولانی نقل نماید. مانند این مطلب در سوره ی بقره نیز وجود دارد. و این نکته در تمام داستانهایی که قرآن نقل می کند موجود است که فقط از جهات و خصوصیات قصص آن را که مشتمل بر پند یا حکمت یا روش الهی نسبت به ملل پیشین است ذکر می نماید، در آیه (111) از سوره ی یوسف می فرماید «لقد کان فی قصصهم عبره لاولی الالباب»1 و در آیه (24) از سوره ی نساء می فرماید «یرید الله لیبین لکم و یهدیکم سنن الذین من قبلکم»2 و در آیه ی (137) از سوره ی آل عمران می فرماید «قد خلت من قبلکم سنن فسیروا فی الارض فانظروا کیف کان عاقبه المکذبین هذا بیان للناس و هدی و موعظه للمتقین».3

به نقل از:
 المیزان، ج 2، تهران، بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی ترجمه استاد محمد تی مصباح یزدی، صص 434ـ 431.

پانوشت ها:
1ـ همانا در داستانهایشان پندی برای خردمندان است.
2ـ خدا می خواهد برای شما بیان کند که به روش های کسانی که پیش از شما بودند راهنمائیتان نماید.
3ـ پیش از شما جریاناتی گذشته است پس در زمین گردش کنید و ببینید سرانجام تکذیب کنندگان چگونه بوده است. این بیانی برای مردم و هدایت و اندرزی برای پرهیزکاران است.



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12