علامه طباطبایی
چهارشنبه - 2018 اکتبر 17 - 7 صفر 1440 - 25 مهر 1397
ارسال به دوستان نسخه چاپی ذخیره خروجی متنی خروجی PDF
کد خبر : 241344
تاریخ انتشار : 10 آذر 1395 9:30
تعداد بازدید : 65

عدالت از دیدگاه علامه طباطبایی

مرحوم علامه طباطبایی ضرورت عدالت و منشأ ارزشمندی آن را به استخدام گری انسان بر می گرداند. برخی بر این دیدگاه خرده گرفته اند اما به دلایلی که می آید ایرادها وارد نیست.


 به گزارش پرتال اطلاع رسانی علامه طباطبایی از شفقنا (پایگاه بین المللی همکاری های خبری شیعه) - حجت الاسلام والمسلمین دکتر احمد واعظی به ارائه مقاله ای با عنوان «عدالت از دیدگاه علامه طباطبایی» در همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی پرداخت و گفت: ایشان این تحلیل از ارزشمندی عدالت را در سطح شعور اجتماعی مطرح می کند یعنی بشر فارغ از هر دین و مذهب و رتبه از کمال روحی، در سطح نازل شعور اجتماعی به این درک می رسد.

رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در دومین روز از همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان که در نوبت صبح در تالار موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) برگزار شد، به ارائه مقاله خود پیرامون عدالت از منظر علامه طباطبایی پرداخت.

او اینگونه سخنان خود را آغاز کرد: بحث در باب عدالت غیر از عدالت اجتماعی است ممکن است برخی صاحبنظران در مورد عدالت اجتماعی تحقیقی ارائه نکرده باشند اما در مورد عدالت بحثهایی کرده باشند. حتی در ماتب فلسفی و سیاسی نقطه نظراتی داریم که به ارزشمندی و فضیلت عدالت باورمندند اما به عدالت اجتماعی باورمند نیستند مانند لیبرالهای کلاسیک یا اختیارگرایان معاصر.

اما نکته دوم این است که به چه نحوی علامه طباطبایی ر یک نظریه پرداز عدالت بدانیم. در مورد نظریه پردازی عدالت دو تفسیر داریم؛ در تفسیر مضیّق اگر صاحبنظری در مورد عدالت اجتماعی، اصول عدالت، نحوه تحقق عدالت اجتماعی و شاخص های عدالت و فضایل اجتماعی و عدالت در حوزه های مختلف زندگی نظریه پردازی جامعی ارائه کرده باشد، نظریه پرداز عدالت نام می گیرد.

در تفسیر موسع از نظریه پردازی عدالت، هر متفکری که در بخشهایی از حوزه عدالت پژوهی سخن گفته باشد، نظریه پرداز عدالت شمرده می شود ولو به صورت جامع و گسترده در حوزه عدالت سخن نگفته باشد.

علامه طباطبایی نظریه پرداز عدالت در تفسیر موسع است چون ایشان در چهار محور حوزه عدالت از قبیل مفهوم عدالت، تعریف عدالت اجتماعی، ضرورت عدالت و منشا ارزشمندی عدالت هم در المیزان و هم در اصول فلسفه و روش رئالیسم بحث کرده است .

علامه طباطبایی راجع به کلان پروژه های عدالت بحثی نکرده است، مثلا راجع به معیارها و شاخصهای عدالت اجتماعی و نسبت بین فضیلت و عدالت بحث نکرده است یعنی مانند هر متفکر دیگری بخشهایی را مغفول گذاشته و بخشهایی را بحث کرده است. برخی از بحثهای علامه طباطبایی در حوزه عدالت اعتراضاتی را برانگیخته و سبب مناقشاتی حتی در بین شاگردان ایشان از جمله مرحوم شهید مطهری شده است که این دیدگاه را مورد نقد قرار داده است.

علامه طباطبایی در باب اینکه ضرورت عدالت و منشا اذعان و تصدیق ما به ارزشمندی عدالت چیست نظر خاصی دارند به این صورت که نظر ما به ضرورت عدالت و ارزشمندی عدالت را به استخدام گری انسان بر می گرداند پس انسان به طور طبیعی به دنبال سود خود از دیگران است و برای رسیدن به سود خود، سود دیگران را می خواهد. یعنی انسان به این شعور می رسد اگر می خواهم به نیازهای خود دست پیدا کنم پس باید اجازه دهم دیگران هم به سود خود برسند.

در این نظریه انسان از اعتبار استخدام به اعتبار اجتماع می رسد و از سود خود به عدل اجتماع می رسد. اینجا حسن عدالت و قبح ظلم را اعتبار می کند. با این بیان علامه حسن عدالت و قبح ظلم امری اعتباری می شود.

پیوند زدن عدالت به اعتباریات و استخدام گری انسان از نظر مشهور سه مورد مناقشه برانگیز دارد؛ اول اینکه انسان دیگر مدنی الطبع نمی شود بلکه مدنی بالاضطرار می شود ثانیا دیگر عدالت، فضیلت نیست بلکه اضطرار اجتماعی است. سوم آنکه دیگر عدالت فضیلت و ارزش فی نفسه نمی شود بلکه ارزش ابزاری پیدا می کند یعنی عدالت ارزشمند است چون ابزاری برای رسیدن به سود است.

به اعتقاد بنده این تصور از نظریه عدالت علامه و مترتب کردن این سه تالی فاسد صحیح نیست البته نه به این معنا که علامه این حرفها را نزده بلکه تمام سخن علامه در رابطه با عدالت و فضیلت عدالت این حرفها نیست بلکه سطحی از نظر علامه در رابطه با عدالت است نظیر تصور غلطی که عده زیادی کردند که مرحوم علامه در مقاله اعتباریات آنچه که در تحلیل اعتبار« باید و خوب» کند راجع همه بایدها و خوبهاست در حالیکه اینگونه نیست بلکه تحلیل علامه در مقاله اعتباریات راجع به باید و خوبی است که هر فاعل فعل ارادی قبل ازانجام فعل ارادی خود انجام می دهد.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :

درباره علامه محمد حسین طباطبایی

علامه طباطبائی، فیلسوف، عارف، مفسر قرآن، فقیه و اسلام شناس قرن بود. مظهر جامعیت، اوج اندیشه، بلندای معرفت، ستیغ صبر و شکیبایی و سینه سینای اسرار اولیای الهی بود. زمین را هرگز قرارگاه خود نپنداشت؛ چشم به صدره المنتهی داشت و سرانجام در بامدادی حرن انگیز چهره از شیفتگان و مریدان خود مستور ساخت و آنان را که از شهد کلام و نسیم نگاه و فیض حضورش سرمست بودند در حسرتی ابدی باقی گذارد.
allameh@allametabatabaei.ir
021-81202451
تهران، بلوار کشاورز، خیابان شهید نادری، نبش حجت دوست، پلاک 12